Rozwój maluszka do pierwszego roku życia, to kluczowy okres dla zdrowia dziecka w przyszłości.
Tempo rozwoju podczas tych 12 miesięcy jest błyskawiczne – przychodząc na świat dziecko jest zupełnie bezradne, lecz w ciągu kolejnych miesięcy przekształca się w rozumnego i bardzo ruchliwego malca. Okres ten jest wyzwaniem także dla rodziców, którzy muszą się wiele nauczyć, ale to najbardziej radosna nauka, jaka może nas spotkać w życiu – mówi pediatra Scanmed Multimedis Janina Kantor – Włodarczyk.
Pierwszy rok życia dziecka to okres niemowlęctwa. Pierwsze cztery tygodnie życia to czas przygotowywania się ustroju do nowego środowiska, jest to tak zwany okres noworodkowy. Wtedy ujawniają się charakterystyczne proporcje ciała noworodka – obwód głowy jest większy od obwodu klatki piersiowej o około 1 – 2 cm, szyja jest krótka i mało ruchoma, tułów długi, a klatka piersiowa krótka i szeroka, brzuch dziecka jest wtedy wysklepiony nieco wyżej niż klatka piersiowa, a zgięte we wszystkich stawach kończyny charakteryzują się dość długimi stopami i rękami. Układ kostny noworodka jest zbudowany głównie z chrząstki.
Na sklepieniu czaszki w miejscu zetknięcia kości ciemieniowych i czołowych znajduje się ciemiączko, które zarasta w okresie pierwszych osiemnastu miesięcy życia dziecka. W pierwszym roku życia co miesiąc wykonywane są rutynowo pomiary wagi i długości ciała dziecka. Ponadto mierzony jest także obwód głowy, klatki piersiowej oraz ustalane są rozmiary ciemiączka. W trzecim tygodniu życia wprowadzamy dawkę profilaktyczną witaminy D3 i modyfikujemy ją w późniejszym okresie w zależności od tempa zrastania się ciemiączka. W przypadku zbyt szybkiego przyrosty obwodu głowy, pulsującego ciemiączka zalecam konsultację neurologiczną z wykonaniem USG głowy przez ciemiączko – mówi pediatra Janina Kantor Włodarczyk.
Badania niemowlaka
Każde dziecko po przyjściu na świat jest badane przez pediatrę. W szpitalu rutynowo wykonuje się badania analityczne: morfologię, poziom bilirubiny oraz konsultację okulistyczną i badanie słuchu, często także USG stawów biodrowych. W ambulatorium pediatrycznym rodzice z dzieckiem zgłaszają się co miesiąc. W ramach każdej wizyty wykonywane są pomiary wagi ciała, jego długości, obwodów głowy, klatki piersiowej, ciemiączka. Badany jest także stan jamy ustnej dziecko. Ponadto wykonuje się osłuchowe badanie klatki piersiowej, badanie palpacyjne brzucha. Diagnozie poddaje się także ruchomość stawów biodrowych. W przypadku ograniczeń w odwodzeniu nóżek, objawów niestabilności stawów, czy asymetrii fałdów skórnych na udach wykonujemy USG stawów biodrowych. W przypadku nieprawidłowości w obrazie USG kierujemy dziecko do ortopedy dziecięcego – tłumaczy pediatra Janina Kantor-Włodarczyk.
Około trzeciego miesiąca życia wykonujemy u dziecka powtórne badanie morfologii, poziomu żelaza, analizy moczu oraz dodatkowo badanie USG jamy brzusznej. W przypadku nieprawidłowości uzupełniamy niedobory albo kierujemy dziecko do dalszej diagnostyki w poradniach specjalistycznych. Bardzo ważne jest w okresie niemowlęcym również monitorowanie akcji serca noworodka, ewentualnych szmerów w serduszku, które wymagać mogą już kontroli specjalisty – kardiologa dziecięcego – kontynuuje pediatra. W tym okresie kluczowy jest również sposób odżywiania dziecka – karmienie piersią, karmienie sztuczne, czas wprowadzania glutenu, zupek, soków, przetworów owocowych, a także zwrócenie uwagi na nietolerancję pokarmową związaną z brakiem dojrzałości enzymatycznej układu pokarmowego, bądź alergią pokarmową.
Oczy, uszy i jama ustna
W okresie noworodkowym i wczesnoniemowlęcym często dochodzi do łzawienia i ropienia gałek ocznych. Gdy taki stan utrzymuje się przez kilka dni, mimo przemywania oczu, wymaga to konsultacji okulistycznej, w celu wykluczenia ewentualnego udrożnienia kanalików łzowych. Dziecko rodzi się z zezem, jest to tak zwany zez fizjologiczny, który zanika około szóstego miesiąca życia, jeżeli obserwujemy go w późnym okresie niemowlęcym wymaga to również konsultacji okulistycznej. W przypadku braku reakcji noworodka czy niemowlaka na wysokie tony należy skierować dziecko do konsultacji u otolaryngologa by wykluczyć wystąpienie wady słuchu. W okresie niemowlęcym należy także zwrócić szczególną uwagę na higienę jamy ustnej. Konieczne jest przemywanie jej wodą przegotowaną lub Aftinem w celu niedopuszczenia do rozwoju pleśniawki. Z perspektywy wielu lat pracy mogę powiedzieć, że przestrzeganie higieny jamy ustnej i wnikliwe obserwowanie niemowlaka zapobiega rozwojowi niepożądanych infekcji i pleśniawki jamy ustnej, narządu wzroku i słuchu oraz nieprawidłowości rozwoju – mówi pediatra Janina Kantor-Włodarczyk.
Poradnia rehabilitacyjna nie taka straszna
Pracuję z dziećmi od wielu lat i wiem, że jeśli rodzic słyszy, że zalecam wizytę w poradni rehabilitacyjnej to zazwyczaj na jego twarzy pojawia się strach. Nie ma się jednak czego bać, ponieważ kieruję tam maluszki, by ułatwić i usprawnić ich rozwój ruchowy. Czasem dziecko źle się układa, albo układa główkę na jedną stronę (asymetria ciała) lub nie obraca się, nie podnosi główki czy też wykazuje wiotkość mięśni kończyn. W tych przypadkach konsultacja w poradni rehabilitacyjnej jest niezbędna. Dziecko rehabilitowane szybko niweluje opóźnienia czy nieprawidłowości rozwoju ruchowego. Rodzice w poradni rehabilitacyjnej uczeni są jakie ćwiczenia z dziećmi wykonywać, by wzmocnić ich układ ruchowy – opowiada pediatra.
Ząbkowanie – trudny czas dla wszystkich?
Pierwsze ząbki pojawiają się zazwyczaj około szóstego miesiąca życia dziecka. Czas ząbkowania to niespokojny okres zarówno w życiu rodziców, jak i dzieci, które odczuwają wtedy ból i rozdrażnienie, co więcej mogą mieć także wtedy podwyższoną temperaturę czy biegunkę. Nie będę ukrywać, że ząbkowanie stanowi wyzwanie dla siły spokoju rodziców. Dziecko jest niespokojne i rozdrażnione, lecz można mu naprawdę pomóc przejść przez ząbkowanie. Bardzo ważne jest to by spokojnie podchodzić do dziecka – wtedy ono też reaguje spokojniej. We współpracy z pediatrą można podać dziecku na noc środki przeciwbólowe – maluszek powinien prawidłowo się wysypiać, co nieco zmniejsza jego ogólne niezadowolenie. Zalecam także podawanie wapna, które przyspiesza proces ząbkowania. Można także stosować żele przeciwbólowe na dziąsła, lecz są one tak smaczne, że bobas bardzo szybko je zjada. Ząbkowanie trwa do około drugiego roku życia. Proces ten wymaga spokoju oraz zrozumienia dla dziecka a także nie narażania go na infekcje w tym okresie. Jest to o tyle istotne, iż w okresie ząbkowania jest ono szczególnie podatne na różnego typu infekcje przy jednoczesnym wyraźnym obniżeniu ogólnej odporności – mówi pediatra Janina Kantor Włodarczyk.
Dziecko to wielka radość dla rodziców ale odpowiedzialność za małego człowieka. O wiele łatwiej jest opiekować się noworodkiem i niemowlakiem, kiedy pediatra zajmujący się dzieckiem jest Przyjacielem Dzieci oraz potrafi rozmawiać z młodymi rodzicami, którzy zazwyczaj są pełni obaw. Czasami więcej uwagi poświęcam rodzicom i ich pytaniom oraz wątpliwościom niż badaniu dziecka – które trwa około 15 minut. Myślę, że praca pediatry to duża odpowiedzialność, to kształtowanie świadomości medycznej w rodzinie małego pacjenta – kończy dr Janina Kantor – Włodarczyk.
