Zgaga stanowi częstą dolegliwość – występuje co trzeci dzień u 33% populacji osób dorosłych – i szczególnie nasila się w okresie ciąży. Natomiast często ustępuje w okresie poporodowym. Ma na to wpływ wiele czynników związanych ze zmianami w ustroju kobiety ciężarnej, o czym napiszemy poniżej [1,2].
Czym jest zgaga?
Zgaga to uczucie pieczenia lub palenia za mostkiem, które spowodowane jest cofaniem się kwaśnej treści pokarmowej z żołądka do przełyku. Współwystępować mogą: kwaśny smak w ustach oraz nudności i wymioty. Wśród objawów pozaprzełykowych, które mogą u kobiety ciężarnej wzbudzić niepokój, wyróżniamy:
- suchy kaszel,
- chrypkę,
- zmiany w obrębie jamy ustnej [1,3].
Fizjologicznie dochodzi do cofania się treści prawie u każdego, jednak nie u wszystkich wywołuje to objawy. Błona śluzowa nie jest przystosowana do kontaktu z treścią żołądkową o kwasowym pH, stąd pojawiają się dolegliwości, a długotrwałe drażnienie przełyku może powodować powstanie owrzodzeń lub prowadzić do rozwoju stanu przedrakowego. Dlatego tak ważne jest umiejętne leczenie i zapobieganie wystąpieniu zgagi [3].
Kobiety ciężarne są wyjątkowo narażone na te przykre dolegliwości. Spowodowane jest to faktem, że rosnąca macica uciska na narządy jamy brzusznej, powodując ułatwione cofanie się treści pokarmowej ku górze. Jako ciekawostkę można dodać, że w okresie ciąży macica zwiększa swoją masę z 70 g do prawie 1 kg. Dodatkowo podwyższony poziom progesteronu wpływa na zmniejszenie napięcia dolnego zwieracza przełyku, który w głównej mierze zamyka drogę powrotną dla spożytego pokarmu [2,3].
W procesie diagnostycznym nie są konieczne specjalne badania. Wystarczy charakterystyczny obraz kliniczny oraz dokładny wywiad z pacjentką. Potwierdzenie rozpoznania warunkuje poprawa samopoczucia po zastosowanym leczeniu. Zaawansowane badania, takie jak gastroskopia, skierowane są wyłącznie do grupy pacjentek, wśród których występują objawy alarmowe (niezamierzona utrata masy ciała, ból wybudzający w nocy, żółtaczka) [3,4].
Co można stosować na zgagę w okresie ciąży?
Lista preparatów jest węższa niż w przypadku kobiet niebędących w ciąży. Kobiety ciężarne, które zadają sobie pytanie: co na zgagę będzie najodpowiedniejsze, mogą przyjmować np. Rennie. Zawiera on węglan wapnia oraz węglan magnezu – substancje powszechnie znane jako bezpieczne i skuteczne. Jedna tabletka zapewnia złagodzenie dolegliwości już po 2 minutach. Preparat można przyjmować doraźnie w razie wystąpienia dolegliwości lub po każdym posiłku i przed snem, w zależności od nasilenia objawów. W przypadku braku poprawy można rozważyć włączenie antagonistów receptorów H2, ponieważ ich profil bezpieczeństwa w ciąży jest dobrze poznany. Inhibitory pompy protonowej (IPP) zarezerwowane bywają raczej dla pacjentek, którym nie pomagają modyfikacje stylu życia i leczenie doraźne.
W diecie według zaleceń Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego i Położnictwa (PTGiP) optuje się za ograniczeniem podaży węglowodanów, piciem napojów niegazowanych, unikaniem tłustych i pikantnych posiłków oraz czekolady. Ważną rolę odgrywa także zaprzestanie palenia tytoniu (który w ciąży i tak jest zabroniony) oraz redukcja masy ciała, jeśli występuje nadwaga lub otyłość. Wskazane jest także spanie na podwyższeniu i na lewym boku, a także unikanie ciężkich i późnych kolacji oraz spożywanie częstszych a mniejszych porcji. Chwilową ulgę może przynieść także spożycie mleka, ponieważ powoduje ono zneutralizowanie kwaśnego pH [3,4].
FAQ
Czy zgaga w ciąży jest czymś normalnym?
Tak, to jedna z najczęstszych dolegliwości w ciąży. Wynika ze zmian hormonalnych oraz ucisku powiększającej się macicy na żołądek.
Dlaczego zgaga nasila się szczególnie w drugim i trzecim trymestrze?
Wraz ze wzrostem macicy rośnie ucisk na narządy jamy brzusznej, co ułatwia cofanie się treści żołądkowej do przełyku.
Czy zgaga może zaszkodzić dziecku?
Nie, zgaga nie stanowi zagrożenia dla płodu, choć może być bardzo uciążliwa dla kobiety.
Jak odróżnić zgagę od innych dolegliwości trawiennych?
Zgaga daje charakterystyczne uczucie pieczenia za mostkiem oraz kwaśny smak w ustach, często nasilający się po jedzeniu lub w pozycji leżącej.
Czy picie mleka naprawdę pomaga na zgagę?
U niektórych kobiet może przynieść chwilową ulgę, ale efekt jest krótkotrwały i nie działa u wszystkich.
Jakie produkty najczęściej nasilają zgagę w ciąży?
Często są to potrawy tłuste, smażone, pikantne, czekolada oraz napoje gazowane, choć reakcja może być indywidualna.
Czy pozycja podczas snu ma znaczenie przy zgadze?
Tak, spanie na lewym boku i z lekko uniesioną górną częścią ciała może zmniejszać nasilenie objawów.
Kiedy zgaga w ciąży wymaga konsultacji lekarskiej?
Jeśli objawy są bardzo nasilone, utrzymują się mimo zmian diety lub pojawiają się dodatkowe niepokojące symptomy.
Czy wszystkie leki na zgagę są bezpieczne w ciąży?
Nie wszystkie. Część preparatów jest przeciwwskazana, dlatego wybór leczenia powinien być skonsultowany z lekarzem.
Czy zgaga może utrzymywać się po porodzie?
Tak, ale u większości kobiet ustępuje w okresie poporodowym, gdy wracają fizjologiczne warunki w jamie brzusznej.
Bibliografia:
[1] – Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie opieki przedporodowej w ciąży o prawidłowym przebiegu, Polskie Towarzystwo Ginekologiczne
[2] – Bręborowicz G., Położnictwo i ginekologia, tom I, PZWL, Warszawa, 2013
[3] – Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków, 2019
[4] – Pietrzak A., Choroba refluksowa a ciąża, Medycyna po Dyplomie, 2018 (10)
