Badania podczas ciąży

Ciąża to szczególny stan fizjologiczny, dlatego każda przyszła mama powinna o siebie odpowiednio zadbać w tym czasie.

Regularne wizyty u lekarza, badania laboratoryjne oraz ginekologiczne pozwalają na stałe monitorowanie zdrowia matki i dziecka. Przedstawiamy podstawowe oraz dodatkowe badania (zalecane), które lekarz powinien zlecić ciężarnej kobiecie.

Morfologia krwi
Morfologia krwi to badanie pozwalające określić skład krwi. Oznaczenie liczby krwinek czerwonych (erytrocytów), oraz stężenia hemoglobiny pozwala na szybkie wykrycie niedokrwistości (anemii), która jest częsta u ciężarnych. Określenie ilości białych krwinek (leukocytów) informuje o tym, czy w organizmie wdała się infekcja. Morfologia krwi w przypadku ciężarnych, powinna być wykonywana przynajmniej raz w miesiącu. 

Grupa krwi i czynnik Rh
Badanie określające grupę krwi i czynnik Rh, powinno być wykonane zaraz na początku ciąży. Lekarz lub pacjentka mają obowiązek wpisać wynik do karty przebiegu ciąży, oraz dowodu osobistego. Podczas ciąży ryzyko wystąpienia krwotoku jest większe niż zwykle, dlatego trzeba się liczyć z ewentualnością przetoczenia krwi. W nagłych przypadkach, lekarz musi dostać dokument potwierdzający grupę krwi i czynnik Rh.

Przeciwciała anty-D
W przypadku konfliktu serologicznego pomiędzy rodzicami (matka ma ujemny czynnik Rh-, ojciec ma dodatni czynnik Rh+), należy kilkakrotnie sprawdzać poziom przeciwciał anty-D. Jeżeli przeciwciała zostaną wykryte – należy określić rodzaj i miano przeciwciał oraz regularnie kontrolować ich poziom zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego, zwykle co 4 tygodnie. Jeżeli przeciwciała nie zostaną wykryte – należy wykonać ponowną kontrolę między 28 a 30 tygodniem ciąży. 

Badanie ogólne moczu
Badanie moczu wykonuje się w odstępach miesięcznych lub częściej, jeżeli tak zaleci lekarz. Określa biochemiczny skład moczu, oraz czy nie odbiega on od stanu prawidłowego. Dzieje się tak wówczas, gdy wykryje się w moczu obecność cukru, białka i ciał ketonowych. 

Test na tolerancję glukozy
Lekarze zalecają wykonanie tego badania rutynowo pomiędzy 26 a 28 tygodniem ciąży. Badanie polega na pobraniu krwi na czczo, następnie podaje się 50g glukozy rozpuszczonej w wodzie, do wypicia. Po godzinie ponownie pobiera się krew. Test na tolerancję glukozy wykonuje się w celu wczesnego stwierdzenia cukrzycy ciążowej.

WR (odczyn Wassermanna)
Jest to analiza krwi pozwalająca stwierdzić, czy ciężarna nie jest chora na kiłę (choroba zakaźna, przenoszona drogą płciową). Badanie WR wykonuje się dwukrotnie: na początku i pod koniec ciąży. 

Antygen HBs
Badanie to, przeprowadza się w ostatnich tygodniach ciąży. Pozwala na wykrycie antygenu HBs, świadczącego o nosicielstwie wirusa zapalenia wątroby typu B (żółtaczki typu B). Jeśli okaże się że matka jest nosicielką, zaraz po porodzie dziecku podaje się immunoglobulinę. 

Badanie przeciwciał w kierunku toksoplazmozy (IgG, IgM)
Przeprowadzane jest w celu stwierdzenia, czy w organizmie matki wytworzyły się przeciwciała chroniące przed rozprzestrzenianiem się wirusa toksoplazmozy. Jeśli wynik jest ujemny (nie stwierdzono przeciwciał), należy badanie powtórzyć jeszcze 2 -3 razy, aby sprawdzić, czy nagle nie wzrósł poziom przeciwciał, co oznaczałoby jakąś świeżą infekcję. Przeciwciała w kierunku toksoplazmozy powinno się sprawdzić w pierwszych tygodniach ciąży. 

Badanie w kierunku różyczki
To badanie podobnie jak badanie w kierunku toksoplazmozy, sprawdza obecność przeciwciał anty-różyczkowych. Dodatni wynik oznacza odporność na różyczkę. Jeśli wynik jest ujemny, należy zwrócić szczególną ostrożność, aby nie zostać zarażonym wirusem różyczki. W tym wypadku lekarz może podać swoistą lub standardową immunoglobulinę. Badanie w kierunku różyczki należy wykonać w pierwszych tygodniach ciąży.

Cytologia
Jest to mikroskopowa ocena wymazu z szyjki macicy pod kątem obecności komórek nowotworowych lub zmian mogących przerodzić się w nowotwór. Wymaz powinien być również oceniony pod względem bakteriologicznym. Wynik tego badania pozwala określić tak zwany stopień czystości pochwy. Cytologia powinna być wykonana w pierwszych tygodniach ciąży. 

Ciśnienie krwi
Podczas każdej wizyty u lekarza, ciężarnej mierzy się ciśnienie krwi. Nie powinno przekraczać 140/90 – wyższe ciśnienie może świadczyć o zatruciu ciążowym, lub nadciśnieniu. 

Badanie ultrasonograficzne (USG)
Badanie USG powinno się wykonać podczas ciąży 3 razy, chyba że lekarz zaleci inaczej. Pierwsze badanie przypada między 10 a 14 tygodniem ciąży, jest to badanie przezpochwowe. Podczas pierwszego USG lekarz określa wiek ciążowego zarodka i sprawdza czy jest on prawidłowo zagnieżdżony. Kolejne badanie USG przypada w 19-22 tygodniu. Pozwala ocenić stan płodu, rozwój poszczególnych narządów wewnętrznych oraz określić płeć dziecka. Ostatnie badanie USG wykonuje się przed porodem, najczęściej między 32 a 36 tygodniem ciąży. Dzięki niemu, lekarz stwierdza położenie dziecka, jego wymiary i wagę, a także stopień wydolności łożyska oraz ilość wód płodowych. Większość z tych informacji jest bezcenna dla lekarza odbierającego poród. 

Badanie kardiotokograficzne (KTG)
Badanie KTG pierwszy raz jest wykonywane około 38 tygodnia ciąży i powtarzane tak często jak zaleci lekarz, będzie również wykonane w trakcie porodu. Badanie to jest bezbolesne, polega na przyłożeniu do brzucha dwóch głowic. KTG pozwala stwierdzić czynność skurczową macicy, oraz monitorować tętno płodu.

Badania prenatalne
Badania prenatalne proponuje się kobietom w ciąży po 35 roku życia, lub mających w rodzinie osoby z wadami genetycznymi. Dzięki badaniom prenatalnym, można stwierdzić czy dziecko ma poważne wady genetyczne. Badania prenatalne dzielą się na nieinwazyjne i inwazyjne.

Badania nieinwazyjne:

• test PAPP-A: jest to badanie krwi pod kątem zespołu Downa, Turnera. Wykonuje się go między 10 a 14 tygodniem ciąży.
• test potrójny: jest to badanie mniej czułe niż test PAPP-A, jednak można je wykonywać między 14 a 20 tygodniem ciąży, zalecany jest ciężarnym, którym nie udało się w stosownym czasie zrobić testu PAPP-A

Badanie inwazyjne
Badania inwazyjne polegają na pobraniu materiału zawierającego komórki płodu, a następnie przeprowadzeniu szczegółowej ich diagnostyki:

• amniopunkcja (amniocenteza): można ją wykonywać w 13-19 tygodniu ciąży. Przy pomocy badania USG ustala się położenie płodu, a następnie nakłuwa się pęcherz płodowy i pobiera z niego płyn owodniowy. Ryzyko utraty ciąży na skutek amniopunkcji wynosi 0.5-1%
• biopsja trofoblastu: podobnie jak w przypadku amniopunkcji, badanie wykonuje się pod kontrolą USG. Polega ono na pobraniu tkanki łożyska (kosmówki) do badań. Biopsję wykonuje się w 11-14 tygodniu ciąży. Ryzyko utraty ciąży wskutek biopsji jest porównywalne z ryzykiem po amniopunkcji, choć wg starszych danych jest wyższe (2-3%).