Aby organizm dziecka mógł się prawidłowo rozwijać i budować nowe tkanki, musi otrzymywać odpowiednią ilość materiałów, potrzebnych do tej budowy, w postaci różnorodnych składników odżywczych występujących w pożywieniu.
Na pokrycie całkowitego zapotrzebowania organizmu składa się ponad 40 substancji (związków chemicznych), występujących w produktach spożywczych (białka, tłuszcze, węglowodany, witaminy i składniki mineralne). Ich odpowiednia kompozycja składa się na zdrową, zbilansowaną dietę.
Prawidłowo zbilansowana dieta powinna być urozmaicona, lekkostrawna, zakładająca 4 – 5 posiłków dziennie, spożywana w odpowiednich porach i proporcjach. I tak pierwsze śniadanie powinno stanowić 25-30% wartości energetycznej całodziennej racji pokarmowej, II śniadanie 5-10%, obiad 30-35%, podwieczorek 5-10%, kolacja 20-25%. Spożywanie posiłków w innych proporcjach bądź rzadziej może wiązać się z nadmiernym gromadzeniem energii i w konsekwencji powstawaniem otyłości, lub z przeciwieństwem otyłości – niedożywieniem.
Znaczenie wapnia i witaminy D w diecie dzieci
Wapń jest podstawowym składnikiem budulcowym szkieletu człowieka. 90% masy kostnej powstaje w dwóch pierwszych dekadach życia. Poziom wapnia ma znaczenie we wczesnym okresie rozwoju dziecka, bowiem determinuje poziom tego minerału w późniejszych okresach rozwoju. Badania wykazują, że polskie dzieci otrzymują tylko 70% zalecanej ilości witaminy D i wapnia! Niemowlęta i małe dzieci, spożywające przede wszystkim pokarmy mleczne, w naturalny sposób zapewniają sobie wystarczającą podaż wapnia i witaminy D. Niedobory wapnia w 1. roku życia praktycznie nie występują, za wyjątkiem dzieci chorych. Badania dietetyków wskazują natomiast, że im starsze dziecko, tym większe ryzyko niedoborów wapnia w diecie i tym niższe jego średnie spożycie w stosunku do potrzeb. Już w wieku 3-5 lat, zaledwie 55% dzieci osiąga optymalne spożycie wapnia w diecie, a wśród nastolatków ten odsetek spada nawet do 30%.
Wapń zawarty jest przede wszystkim w produktach mlecznych, warzywach strączkowych i suszonych owocach. Wapń z mleka i przetworów przyswajany jest w ok. 30%, z produktów roślinnych – 10-13%.
Dieta pokrywająca średnie zapotrzebowanie na wapń (1000 mg/dzień):
- 4 szklanki mleka
- 2 szklanki mleka i 2 plastry żółtego sera
- 1 szklanka jogurtu naturalnego, 200 g twarogu, 1 plaster żółtego sera, 200 g sardynek
Zalecenia dietetyczne dotyczące dobowego zapotrzebowania na wapń: 700 – 1300 mg/dobę
- Dzieci w wieku 1-3 lat to 800-1000 mg
- Dzieci w wieku 4-6 lat – 700 mg
- Dzieci w wieku 7-9 lat – 800 mg
- Pow. 10 lat – 1300 mg
Witamina D pomaga w absorbcji wapnia i fosforu w jelicie cienkim (wpływając tym samym na mineralizację kości). Dobowe spożycie witaminy D powinno wynosić ok. 400 jednostek (10 mikrogramów), niezależnie od wieku dziecka, podczas gdy ponad 90% dzieci w Polsce spożywa witaminę D w dawce mniejszej niż zalecana norma, a większość z nich nie realizuje jej nawet w 50%.
Aby zapewnić organizmowi odpowiednią porcję witaminy D, warto wzbogacić dietę w ryby morskie (śledź, makrela, sardynka, tuńczyk, łosoś), a także produkty nabiałowe, nieodtłuszczone. Można również przebywać na słońcu, bowiem źródłem witaminy D jest również synteza skórna. Niewłaściwe odżywianie (szczególnie dieta jarska i/lub beztłuszczowa), a także niedostateczne naświetlenie skóry, mogą powodować niedobory tej witaminy w organizmie, co z kolei może upośledzić wchłanianie wapnia, prowadząc do krzywicy czy – w późniejszym wieku – osteoporozy.
Choroby związane z niedoborami wapnia i witaminy
Długotrwałe niedobory witaminy D u dzieci powodują krzywicę, charakteryzującą się brakiem prawidłowo zmineralizowanej tkanki kostnej. U osób dorosłych taki niedobór prowadzi do osteomalacji. Z kolei niedobór wapnia i witaminy D prowadzi do uzyskania niskiej tzw. szczytowej masy kostnej i w rezultacie skutkuje osteoporozą.
Suplementacja diety
Pojawienie się na masową skalę dietozależnych chorób cywilizacyjnych, spowodowanych nieprawidłowym żywieniem, a szczególnie nadmiernym spożyciem energii i małą różnorodnością diety, spowodowało rzeczywiste potrzeby społeczne na żywność sprzyjającą zdrowiu, zapobiegającą chorobom cywilizacyjnym i wspomagającą leczenie. W ciągu ostatnich lat obserwuje się stopniowy wzrost liczby asortymentów produktów o deklarowanej aktywności zdrowotnej. Jednak rytm codziennego życia większości osób staje się coraz szybszy. Mimo chęci dbałości o zdrowie coraz mniej czasu i uwagi ludzie poświęcają na przygotowywanie posiłków, co sprawia, że wzrasta również zapotrzebowanie na suplementy diety. Suplementy diety stanowią skoncentrowane źródło składników odżywczych lub innych substancji o żywieniowym lub fizjologicznym efekcie działania. Ich stosowanie sprzyja uzupełnieniu codziennej diety deficytowej w niektóre składniki mineralne czy witaminy.
Najczęstsze błędy w żywieniu dzieci:
- Brak śniadań – zdarza się, że dzieci wychodzą z domu bez śniadań, tymczasem śniadanie stanowi pierwszy posiłek po długiej nocnej przerwie i dostarcza energii na początek dnia.
- Zastępowanie zdrowego obiadu, składającego się z chudego mięsa, ryb i warzyw, produktami typu fast-food lub gotowymi daniami.
- Traktowanie jedzenia – zwłaszcza przekąsek typu chipsy, orzeszki, paluszki, czekoladki – jako nagrody. Poprzez takie postępowanie, również w przyszłości słodycze będą kojarzyły się dziecku z nagrodą i pocieszeniem. Dla poprawy humoru dziecko, a później nastolatek, będzie sięgało po batonik, nie widząc w tym nic złego.
- Zbyt dużo soli w diecie – doprawianie niemal wszystkich potraw, posiłków, solą i przyprawami zawierającymi sól.
- Niewielka ilość produktów mlecznych w diecie – coraz więcej dzieci nie lubi mleka lub ma alergię na mleko, dlatego należy pamiętać, aby podawać dzieciom jogurty i kefiry, a także sery żółte i twarogowe, aby dostarczyć odpowiednią ilość wapnia, potrzebnego do budowy mocnych kości i zębów.
Fakty i mity
Osteoporoza dotyka wyłącznie kobiety.
NIE. Utrata masy kostnej i degradacja struktury tkanki kostnej – przyczyny osteoporozy – następują u kobiet szybciej niż u mężczyzn. Błędne jednak jest myślenie o osteoporozie jako o chorobie kobiet. Osteoporoza zagraża obecnie 5. milionom kobiet i 4. milionom mężczyzn w Polsce.
Żywienie dzieci ma wpływ na występowanie osteoporozy w wieku dojrzałym.
TAK. 99% wapnia w organizmie człowieka zmagazynowanych jest w zębach i kościach. Ten „bank wapnia” – tzw. szczytowa masa kostna – tworzy się do ok. 30 roku życia z tym, że w pierwszej dekadzie życia tworzy się jej 50%, w drugiej – 40%, zaś w trzeciej tylko 10%. Ok. 1 % wapnia krąży we krwi i innych płynach ustrojowych, zapewniając m.in. prawidłową krzepliwość krwi, właściwą pracę mięśni, sprawne funkcjonowanie układu nerwowego i prawidłową gospodarkę hormonalną. Codzienną utratę wapnia, do jakiej dochodzi w wyniku wydalania i wydzielania, rekompensuje wapń przyswajany z odpowiedniego pożywienia.
Na świecie odchodzi się obecnie od tzw. programów mlecznych, zapewniających dostępność mleka w szkołach.
NIE. Programy mleczne realizowane w szkołach mają na świecie 50-letnią tradycję. W Finlandii, gdzie spożycie mleka na jednego mieszkańca wynosi 150 litrów rocznie, z całkowicie darmowego mleka korzystają wszyscy uczniowie. W Szwecji darmowe mleko przysługuje uczniom w wieku 7-15 lat. Z przebadanych 33 krajów na świecie, dostępu do mleka w szkołach nie mają dzieci w Estonii, Grecji, Hiszpanii, Jemenie, Polsce, Rumunii i Wietnamie. Program Unii Europejskiej umożliwia uzyskanie dopłat do wysokości 75% szklanki mleka dla jednego ucznia dziennie. Do otrzymania dopłat są uprawnione dzieci uczęszczające do przedszkoli, uczniowie szkół podstawowych i – w zależności od decyzji danego państwa członkowskiego – szkół średnich. Obecnie trwają prace nad stworzeniem polskiego programu dopłat do mleka, które byłoby dostępne w szkołach.
Z produktów mlecznych najzdrowszy jest ser biały (twaróg), bo zawiera najwięcej wapnia
NIE. Jest dokładnie odwrotnie. W trakcie produkcji tego sera traci się ok. 80 proc. wapnia zawartego w mleku.
Mleko pasteryzowane i UHT pozbawione jest walorów odżywczych
NIE. W wyniku obróbki termicznej mleko jest oczyszczane ze szkodliwych drobnoustrojów, zagrażających naszemu zdrowiu, nie zmniejsza się zaś zawartość wapnia, fosforu, potasu, magnezu i cynku. Faktem jest natomiast, że mleko UHT zawiera w porównaniu z mlekiem pasteryzowanym nieco mniej witamin A i D.
Materiał powstał na potrzeby suplementu diety Marsjanki Kosmożelki
