Dlaczego dieta bogata w antyoksydanty może pomóc w leczeniu endometriozy?

Endometrioza to choroba, o której wciąż mówi się zbyt mało, choć dotyka milionów kobiet na całym świecie. Ból, zmęczenie, problemy z płodnością to codzienność wielu pacjentek, które często przez lata szukają skutecznych sposobów na ulgę. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że klucz do poprawy samopoczucia może znajdować się… na talerzu.

Dieta przy endometriozie nie jest tylko modnym hasłem, to realne narzędzie wspierające organizm w walce ze stanem zapalnym i stresem oksydacyjnym, które towarzyszą tej chorobie. A jednym z najpotężniejszych sprzymierzeńców w tej walce są antyoksydanty, czyli związki, które chronią komórki, regulują hormony i pomagają łagodzić objawy endometriozy.

Czym jest endometrioza?

Na początku warto zrozumieć, czym właściwie jest endometrium. To błona śluzowa naturalnie wyściełająca wnętrze macicy. Endometrioza z kolei to choroba, w której komórki tej błony pojawiają się poza jamą macicy, w miejscach, w których normalnie nie powinny występować. Zarówno tkanki znajdujące się wewnątrz macicy, jak i te przemieszczone poza nią, reagują na zmiany hormonalne zachodzące w trakcie cyklu miesiączkowego, co sprawia, że określa się je mianem aktywnych biologicznie.

Jednym z najważniejszych objawów endometriozy jest przewlekły stan zapalny. Ogniska endometrialne, czyli skupiska komórek endometrium w nietypowych miejscach, mogą lokalizować się nie tylko w obrębie narządów płciowych. Często obejmują jajniki, otrzewną, jelita, a nawet układ moczowy. Oznacza to, że endometrioza ma charakter ogólnoustrojowy i może wpływać na wiele układów organizmu.

Przebieg choroby jest bardzo zróżnicowany, zależy od predyspozycji indywidualnych każdej kobiety. U części pacjentek endometrioza przebiega bezobjawowo, jednak najczęściej wiąże się z silnymi bólami menstruacyjnymi, przewlekłym bólem w miednicy mniejszej, zaburzeniami cyklu miesiączkowego, a także z trudnościami w zajściu w ciążę, które mogą prowadzić do problemów z płodnością.

Jaki związek ma stres oksydacyjny z endometiozą?

Stres oksydacyjny to sytuacja, w której w organizmie pojawia się zaburzenie równowagi oksydo-redukcyjnej i powstaje zbyt dużo reaktywnych form tlenu (tzw. wolnych rodników), a za mało jest substancji, które mogłyby je unieszkodliwić, czyli przeciwutleniaczy. W obrębie jamy otrzewnej taki stan może prowadzić do uszkodzenia komórek wyściełających jej powierzchnię. Gdy dochodzi do uszkodzenia tej delikatnej warstwy, organizm tworzy środowisko sprzyjające osadzaniu się komórek endometrium poza macicą, co może powodować powstawanie zrostów i rozwój endometriozy. Badania potwierdzają, że nadmiar wolnych rodników ma bezpośredni związek z rozwojem tej choroby.

Naukowcy wykazali również, że stres oksydacyjny aktywuje pewien czynnik w komórkach – NF-κB – który steruje działaniem wielu genów. Po aktywacji czynnik ten uruchamia produkcję różnych substancji prozapalnych, takich jak TNFα, IL-1 czy MCP-1. Ich wysokie stężenie w płynie otrzewnowym u kobiet z endometriozą nasila procesy zapalne, wspiera namnażanie się komórek oraz tworzenie nowych naczyń krwionośnych. W efekcie dochodzi do rozwoju i podtrzymywania stanu zapalnego charakterystycznego dla endometriozy.

Nadmierna aktywność tych związków pobudza układ odpornościowy, zwłaszcza makrofagi i granulocyty, które wytwarzają kolejne porcje reaktywnych form tlenu. W ten sposób organizm wpada w błędne koło, im więcej wolnych rodników, tym silniejszy stan zapalny, a to dodatkowo sprzyja rozwojowi choroby.

Co ciekawe, u kobiet cierpiących na endometriozę stwierdzono niższy poziom enzymów o działaniu antyoksydacyjnym w porównaniu z kobietami zdrowymi. To właśnie te enzymy odpowiadają za neutralizację wolnych rodników i ochronę komórek przed ich destrukcyjnym wpływem. Ich niedobór sprawia, że organizm ma mniejszą zdolność do walki z procesami zapalnymi, co może nasilać objawy endometriozy.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat endometriozy, diety oraz suplementacji, wejdź na stronę: endomesin.pl 

Jak działają antyoksydanty na endometriozę?

Układ antyoksydacyjny odgrywa ważną rolę w zachowaniu równowagi wewnątrz komórek. Jego zadaniem jest unieszkodliwianie nadmiaru wolnych rodników, czyli reaktywnych form tlenu, które pojawiają się, gdy organizm znajduje się w stanie stresu oksydacyjnego.

Witamina C

Witamina C to składnik rozpuszczalny w wodzie, który pełni funkcję naturalnego przeciwutleniacza. Pomaga usuwać z organizmu nadmiar reaktywnych form tlenu, w tym rodników tlenowych, hydroksylowych czy nadtlenków. Co więcej, wspiera także działanie witaminy E, chroniąc ją przed procesem utleniania.

Jej większe zapotrzebowanie występuje u osób starszych, palących papierosy oraz u tych, które często sięgają po alkohol, w takich przypadkach warto regularnie kontrolować jej poziom. W przypadku kobiet z endometriozą witamina C może dodatkowo przynosić ulgę, łagodząc ból w okolicy miednicy i wspierając organizm w walce ze stanem zapalnym.

Witamina E

Witamina E to tak naprawdę grupa związków, do których należą tokoferole i tokotrienole, każdy z nich działa nieco inaczej, ale największą aktywność biologiczną ma alfa-tokoferol, uznawany za najważniejszą i najbardziej skuteczną formę tej witaminy.

Jej głównym zadaniem jest ochrona komórek przed stresem oksydacyjnym. Witamina E hamuje procesy utleniania tłuszczów i neutralizuje wolne rodniki, dzięki czemu chroni naczynia krwionośne oraz wspiera ogólną kondycję organizmu. Działa też przeciwzapalnie i przeciwstarzeniowo, spowalniając procesy uszkadzania komórek i obniżając ryzyko rozwoju chorób o charakterze metabolicznym czy zwyrodnieniowym.

Niedobór witaminy E może prowadzić do wzrostu poziomu cholesterolu w tkankach, większej podatności komórek na uszkodzenia oraz nasilania się stanów zapalnych. Warto również pamiętać, że zapotrzebowanie na tę witaminę wzrasta, gdy w diecie pojawia się więcej tłustych ryb bogatych w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, witamina E pełni wtedy funkcję ochronną, zabezpieczając te tłuszcze przed utlenianiem.

Badania pokazują, że suplementacja witaminą E (w dawce 1200 IU) w połączeniu z witaminą C (1000 mg) przyniosła poprawę u 43% kobiet z endometriozą, redukując przewlekły ból w obrębie miednicy.

Inne analizy sugerują natomiast, że kobiety, które rzadko sięgają po warzywa i owoce, mają większe ryzyko rozwoju endometriozy. Co więcej, pacjentki z tą chorobą często spożywają mniej produktów bogatych w antyoksydanty niż kobiety zdrowe co potwierdza, jak duże znaczenie ma dieta bogata w związki przeciwutleniające.

Resweratrol

Resweratrol to naturalny związek, który coraz częściej zwraca uwagę naukowców ze względu na jego potencjał w łagodzeniu objawów endometriozy. Występuje głównie w skórkach winogron, czerwonym winie oraz w rdestowcu japońskim. Dzięki silnym właściwościom przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym, a także zdolności do hamowania tworzenia nowych naczyń krwionośnych, stał się przedmiotem licznych badań dotyczących wpływu na przebieg tej choroby.

W badaniach klinicznych zauważono, że regularne przyjmowanie resweratrolu może zmniejszać dolegliwości bólowe towarzyszące endometriozie, w tym bóle menstruacyjne i przewlekły ból w obrębie miednicy. U kobiet, które przez dwa miesiące stosowały 30 mg tego związku dziennie w połączeniu z antykoncepcją hormonalną, aż 82% odczuło znaczną poprawę, a bóle miesiączkowe i dyskomfort w miednicy całkowicie ustąpiły.

Eksperymenty przeprowadzone w warunkach laboratoryjnych (in vitro) pokazały, że resweratrol działa wielokierunkowo: spowalnia namnażanie komórek endometrium, wspiera ich naturalny proces obumierania (tzw. apoptozę) oraz ogranicza ich zdolność do przemieszczania się. W efekcie może hamować rozwój zmian endometrialnych i łagodzić przebieg choroby.

N-acetylocysteina

N-acetylocysteina (NAC) jest najczęściej kojarzona z lekiem pomagającym przy mokrym kaszlu, ponieważ rozrzedza śluz i ułatwia odkrztuszanie. Okazuje się jednak, że ma także inne, mniej znane właściwości, może wspierać organizm w walce z endometriozą, zmniejszając rozrost zmian endometrialnych.

W jednym z badań klinicznych udział wzięły kobiety z potwierdzoną endometriozą, które nie stosowały terapii hormonalnej. Przez trzy miesiące przyjmowały NAC w dawce 1,8 g tygodniowo, czyli po 600 mg trzy razy dziennie, trzy dni w tygodniu przez trzy miesiące.

Po zakończeniu kuracji zaobserwowano wyraźną poprawę, a uczestniczki zgłaszały mniejsze bóle menstruacyjne i mniej dolegliwości podczas współżycia. Co ciekawe, u części kobiet odnotowano również poprawę płodności, a niektóre z nich zaszły w ciążę po zakończeniu suplementacji.

Rola diety i suplementacji bogatej w antyoksydanty w endometriozie

Endometrioza to choroba przewlekła, której leczenie wciąż stanowi duże wyzwanie. Coraz więcej badań jednak potwierdza, że odpowiednia dieta i suplementacja, zwłaszcza ta bogata w antyoksydanty mogą odegrać ważną rolę w łagodzeniu jej objawów. Substancje takie jak witamina C, witamina E, resweratrol czy N-acetylocysteina pomagają zwalczać wolne rodniki, ograniczają stres oksydacyjny i mogą wpływać na zmniejszenie bólu, stanu zapalnego oraz wspierać płodność.

Nie oznacza to, że sposób odżywiania i suplementacja mogą zastąpić leczenie medyczne. Mogą jednak stanowić jego cenne uzupełnienie. Dieta bogata w warzywa, owoce i składniki o działaniu przeciwutleniającym, połączona z właściwie dobranymi suplementami, staje się dziś ważnym elementem kompleksowego podejścia do endometriozy, coraz częściej rekomendowanym zarówno przez lekarzy, jak i świadome pacjentki.

Bibliografia:

1. World Health Organization (WHO) (2023). Endometriosis. Pobrano z https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/endometriosis. Data dostępu 14.09.2023 r.
2. Polak G. , Kotarski J. (2010) Total oxidative status of peritoneal fluid in women with endometriosis, Ginekol Pol. 2010, 81, 922-925
3. Polak G. , Wertel I., Kwaśniewski W., Derewianka-Polak M., Kotarski J.(2013) Udział metabolizmu żelaza oraz stresu oksydacyjnego w patogenezie endometriozy, Ginekologia Polska., 84, 62-64
4. Szczepanska, M., Kozlik, J., Skrzypczak, J., & Mikolajczyk, M. (2003). Oxidative stress may be a piece in the endometriosis puzzle. Fertility and Sterility, 79 (6), 1288–1293.
5. Alpay, Z., Saed, G. M., Diamond, M. P. Female infertility and free radicals (2006): Potential role in adhesions and endometriosis. Journal of the Society for Gynecologic Investigation. 13 (6), 390–398.
6. Mier-Cabrera J, Jiménez-Zamudio L, Garcia-Latorre E, [et al.]. (2011). Quantitative and qualitative peritoneal immune profiles, T-cell apoptosis and oxidative stress-associated characteristics in women with minimal and mild endometriosis. BJOG., 118, 6-16.
7. Santanam, N., Kavtaradze, N., Murphy, A., Dominguez, C., & Parthasarathy, S. (2013). Antioxidant supplementation reduces endometriosis-related pelvic pain in humans. Translational Research, 161 (3), 189–195.
8. Parazzini, F., Vigano, P., Candiani, M., & Fedele, L. (2013). Diet and endometriosis risk: A literature review. Reproductive Biomedicine Online, 26 (4), 323–336.
9. Mier-Cabrera J, Jiménez-Zamudio L, Garcia-Latorre E, [et al.]. (2011) Quantitative and qualitative peritoneal immune profiles, T-cell apoptosis and oxidative stress-associated characteristics in women with minimal and mild endometriosis. BJOG. 2011, 118, 6-16.
10. Anna Sienko et al., The effect of two anti-inflammatory dietary components, omega-3 and resveratrol, on endometriosis, Ginekologia Polska 2024; 95, 7: 573–583
11. Anastasi E, Scaramuzzino S, Viscardi MF, Viggiani V, Piccioni MG, Cacciamani L, Merlino L, Angeloni A, Muzii L, Porpora MG. Efficacy of N-Acetylcysteine on Endometriosis-Related Pain, Size Reduction of Ovarian Endometriomas, and Fertility Outcomes. Int J Environ Res Public Health. 2023 Mar 7;20(6):4686. doi: 10.3390/ijerph20064686. PMID: 36981595; PMCID: PMC10048621.